Το όραμα της Βαλκανικής Ομοσπονδίας

Πριν τον Β.Π.Π δεν υπήρχαν αναφορές στον όρο ‘’Μακεδονία’’ για περιοχές εκτός Ελλάδος. Μετά το 1944, όταν ο Τίτο ίδρυσε την ‘’Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας’’, τότε εμφανίζεται για πρώτη φορά και η ‘’τριχοτόμηση’’ της υποτιθέμενης ‘’γεωγραφικής Μακεδονίας’’, θεμελιώνοντας έτσι το μύθο του κατακερματισμένου ’’μακεδονικού έθνους’’! Την εποχή αυτή γεννιέται η ιδέα της ίδρυσης μιας Νότιας Σλαβικής Βαλκανικής Ομοσπονδίας στα πρότυπα της Σοβιετικής Ένωσης που θα περιελάμβανε τη Γιουγκοσλαβία, τη Βουλγαρία, την Αλβανία, τη Ρουμανία και τη βόρεια Ελλάδα (βλέπε χάρτη). Η πρωτοβουλία αυτή δυσαρέστησε τον Στάλιν, ο οποίος ζήτησε εξηγήσεις από τους ηγέτες των βαλκανικών κρατών (κυρίως από Τίτο και Δημητρόφ), επειδή έδρασαν χωρίς προηγούμενη σχετική συνεννόηση με την Μόσχα. Ο Στάλιν φοβόταν πως οποιαδήποτε ριζική αλλαγή στα Βαλκάνια θα μπορούσε να φέρει σε σύγκρουση την ΕΣΣΔ με τη Δύση, κάτι που δεν ήθελε κανείς, αφού τα σημάδια του πολύνεκρου πολέμου ήταν ακόμη νωπά. Ο Τίτο δεν ήταν διατεθειμένος να συμμορφωθεί με τις οδηγίες της Μόσχας και επήλθε ρήξη μεταξύ των δύο χωρών. Η σύγκρουση Τίτο – Στάλιν επηρέασε και την εξέλιξη του εμφυλίου στην Ελλάδα. Οι Γιουγκοσλαβία υποστήριζε ανοιχτά την πλευρά των ελλήνων κομμουνιστών, ενώ η ΕΣΣΔ κρατούσε της αποστάσεις της, έχοντας συμφωνήσει με τον Τσόρτσιλ να μην επιδιώξει σοβιετικά συμφέροντα στην Ελλάδα. Όμως το KK Γιουγκοσλαβίας, ενώ στην αρχή επέτρεπε στα τμήματά του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ) να υποχωρούν προς την γιουγκοσλαβική επικράτεια, να βρίσκουν νοσηλεία για τους τραυματίες και να ανεφοδιάζονται, στη συνέχεια και προς το τέλος του ελληνικού εμφυλίου, άλλαξε ριζικά την τακτική του παρεμβάλλοντας όλο και περισσότερα εμπόδια στον ΔΣΕ. Οι σχέσεις των δύο πλευρών όλο και χειροτέρευαν και αποκορύφωμα όλων αυτών υπήρξε η ανακοίνωση από τον Τίτο, στις 11 Ιουλίου 1949, κατά την ομιλία του στην πόλη Πούλα της Ίστριας, για το κλείσιμο των ελληνογιουγκοσλαβικών συνόρων. Το κομμουνιστικό καθεστώς υποχρέωσε τους Έλληνες που διέμεναν στη χώρα να την εγκαταλείψουν, ενώ όλες οι ακίνητες περιουσίες τους εθνικοποιήθηκαν και όλα τα ελληνικά ιδρύματα, σχολεία κ.λπ. έκλεισαν. Συνέπεια αυτού ήταν η καταφυγή των Ελλήνων της Γιουγκοσλαβίας κυρίως στη Θεσσαλονίκη όπου και εγκαταστάθηκαν μόνιμα.

Εμφύλιος

Ο ελληνικός εμφύλιος διεξάχθηκε από τον Μάρτιο του 1946 έως τον Αύγουστο του 1949. Από την μια μεριά βρίσκονταν οι κυβερνητικές Ένοπλες Δυνάμεις με τη συνδρομή δυνάμεων της Χωροφυλακής και λάμβανε αρκετή υλική στήριξη από τους δυτικούς Συμμάχους (αρχικά από τη Μ. Βρετανία και μετέπειτα τις ΗΠΑ). Από την άλλη βρισκόταν ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ), που μαζί του συσπειρώθηκαν μέλη και φίλοι του ΚΚΕ. Στη βόρεια Ελλάδα ο ΔΣΕ είχε στις τάξεις του αρκετούς σλαβόφωνους και υλική υποστήριξη από τις γειτονικές νεοσύστατες σοσιαλιστικές δημοκρατίες της Γιουγκοσλαβίας, Βουλγαρίας και Αλβανίας. Για τους λόγους αυτούς ο Ελληνικός Εμφύλιος θεωρείται διεθνώς ως η πρώτη πράξη του ψυχρού πόλεμου στη μεταπολεμική ιστορία. Στις κοινωνικές εξελίξεις του εμφυλίου συγκλονιστικότερη υπήρξε η αναγκαστική απομάκρυνση παιδιών από τις εμπόλεμες περιοχές και έγινε και από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές, με την καθεμία να προτάσσει ανθρωπιστικούς λόγους! Χιλιάδες παιδιά μεταφέρθηκαν είτε σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, είτε στις επονομαζόμενες ‘’Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης’’, ιδρύματα που δημιουργήθηκαν για τον σκοπό αυτό. Κατά πόσο αυτές οι πρωτοβουλίες έγιναν με μοναδικό σκοπό τη σωτηρία των παιδιών είναι θέμα που παραμένει ακόμα ανοικτό σήμερα. Στις 11 Ιουλίου 1949, έλαβε χώρα η απόφαση του Τίτο για κλείσιμο των ελληνο-γιουγκοσλαβικών συνόρων, η οποία υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη του εμφυλίου και επιτάχυνε την ήττα του ΔΣΕ. Ο ραδιοσταθμός του Βελιγραδίου ανακοίνωσε πρόσκληση προς ‘’όλους τους Μακεδόνες που δεν είχαν ελεύθερη πατρίδα’’ να καταφύγουν στη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας. Τότε πολλοί μαχητές και στελέχη του ΔΣΕ εγκατέλειψαν την Ελλάδα και πέρασαν στη Γιουγκοσλαβία. Στις 15 Οκτωβρίου του 1949, η εξόριστη πλέον ‘’Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση’’ έδωσε τέλος στις εχθροπραξίες με διάγγελμα που μεταδόθηκε από τον ραδιοσταθμό του Βουκουρεστίου και μιλούσε για ‘’τιτοϊκή’’ προδοσία που την χτύπησε πισώπλατα. Η χώρα θα ρημάξει κυριολεκτικά στα χρόνια της εμφύλιας σύρραξης. Ο Εμφύλιος άφησε πίσω του περίπου 50.000 νεκρούς, 80.000 πολιτικούς πρόσφυγες που κατέφυγαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, 700.000 ανθρώπους που υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τεράστιες υλικές ζημιές. Επιπλέον άνοιξε ένα βαθύ χάσμα ανάμεσα στους Έλληνες, το οποίο σφράγισε τη μεταπολεμική ελληνική κοινωνία.

Λειβαδίτης Κωνσταντίνος