Τέλλος Άγρας

Μετά το 1903, λόγω της αποτυχημένης εξέγερσης τού Ίλιντεν, βουλγαρικές συμμορίες κομιτατζήδων με επικεφαλής (βοεβόδα) τον Αποστόλ Πέτκοφ, εγκαθίστανται νοτιότερα, στη λίμνη των Γιαννιτσών, για να κρυφτούν απ’ τους Τούρκους, εκτοπίζοντας τους ντόπιους ψαράδες! Εκτός των συγκρούσεων με τον οθωμανικό στρατό, ο Πέτκοφ κατόρθωσε ολόκληρα χωριά να εγκαταλείψουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και να προσχωρήσουν στην Βουλγαρική Εξαρχία, είτε εκούσια είτε μέσω της χρήσης βίας και απειλών, που αποτελούσαν συνήθη τακτική. Στόχος ήταν η ανύψωση του πεσμένου ηθικού του εξαρχικού πληθυσμού και ο εκφοβισμός των ντόπιων σλαβόφωνων πατριαρχικών και λοιπών Ελλήνων, που είχαν αρχίσει να ξεσηκώνονται. Στους δρόμους των Γιαννιτσών άρχισαν να εμφανίζονται κρεμάλες στις οποίες εκτελούνται όσοι προσχωρούν στην Ελληνική πλευρά και επιβάλλεται φορολογία. Οι Κομιτατζήδες, δίνοντας ιδιαίτερη βάση στο Βάλτο των Γιαννιτσών, καθώς από εκεί έλεγχαν τις οδούς προς τη δυτική Μακεδονία, δημιούργησαν ένα δίκτυο από καλά οχυρωμένες καλύβες, στηριγμένες πάνω σε ξύλινους πασσάλους, από τις οποίες και εξορμούσαν για τις επιθέσεις τους! Αυτή την κατάσταση βρήκε ο Τέλλος Άγρας (Σαράντος Αγαπηνός), όταν με το βαθμό του υπολοχαγού πρωτοστάτησε στις συμπλοκές με τους Βούλγαρους στο στρατηγικό αυτό σημείο, χωρίς να τον λυγίσουν οι τραυματισμοί και οι αρρώστιες του βάλτου. Ένας άλλος αρχικομιτατζής, ο Ιβάν Ζλάταν – που ήταν επανειλημμένα νικημένος απ’ τον Άγρα και γι’ αυτό καθαιρεμένος βοεβόδας από το Βουλγαρικό Κομιτάτο – ζήτησε να συναντηθεί μαζί του, δίνοντας την εντύπωση ότι θα συνταχθεί με τα ελληνικά ένοπλα σώματα. Άλλωστε, προσχωρήσεις κομιτατζήδων στην ελληνική πλευρά ήταν συχνό φαινόμενο! Ακολούθησαν αρκετές συναντήσεις των δύο αρχηγών, πριν την τελευταία συνάντηση όπου ο Ζλάταν – παραβαίνοντας τις συμφωνίες με δόλιο τρόπο – εκμεταλλεύτηκε το ήθος και την τιμιότητα του Άγρα και τον συνέλαβε μαζί με τον πιστό του συνεργάτη Αντώνη Μίγγα. Διαπομπεύτηκαν ως δήθεν αιχμάλωτοι, δεμένοι και ξυπόλυτοι, στα χωριά της περιοχής, με σκοπό να αναπτερωθεί το φρόνημα των οπαδών των κομιτατζήδων. Στις 7 Ιουνίου 1907 απαγχονίστηκαν μεταξύ των χωριών Τέχοβο και Βλάδοβο, κοντά στην Έδεσσα. Ο θάνατός τους, συγκίνησε τον Ελληνισμό! Η προδοσία και η κτηνώδης δολοφονία των δύο αγωνιστών πείσμωσε τους Έλληνες και νέοι εθελοντές έσπευσαν στη Μακεδονία, έχοντας σαν οδηγό τους τα λόγια του Άγρα, που θυσιάστηκε σε ηλικία μόλις 27 ετών: ‘’Δεν υπάρχει γλυκύτερο, υψηλότερο και τιμητικότερο του να συναισθάνεται κανείς ότι προόρισε τη ζωή στην υπεράσπιση των αδίκως και βαρβάρως καταπατημένων δικαίων της πατρίδας μας. Εύχομαι ο Θεός να βοηθήσει και να συνδράμει στον αγώνα αυτό’’. Σε ανάμνηση του θανάτου των δύο αγωνιστών, το χωριό Τέχοβο μετονομάστηκε σε Καρυδιά (το δέντρο όπου απαγχονίστηκαν), ενώ το χωριό Βλάδοβο, όπου ενταφιάστηκαν έξω από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, είναι ο σημερινός Άγρας.

Το κίνημα των Νεότουρκων

Ο Μακεδονικός Αγώνας δεν πρόσθεσε νέα εδάφη στην Ελλάδα, αλλά οδήγησε σε αποτυχία τα σχέδια για το βίαιο εκβουλγαρισμό της Μακεδονίας. Η Αθήνα αφυπνίσθηκε κυρίως μετά την εξέγερση του Ίλιντεν, βλέποντας την καταστροφή ελληνικών χωριών από τους Οθωμανούς, αλλά και την επικίνδυνη δράση του βουλγαρικού κομιτάτου. Στα βουλγαρικά Ίλιντεν σημαίνει «ημέρα του Ηλία», δηλαδή η γιορτή του Προφήτη Ηλία. Οι Σκοπιανοί γιορτάζουν αυτή την βουλγαρική εξέγερση ως εθνική επέτειο! Στην εικόνα φαίνεται η διακήρυξη, η οποία γράφηκε στη βουλγαρική γλώσσα! Οι παππούδες τους ήταν Βούλγαροι, μιλούσαν και έγραφαν βουλγάρικα και πολέμησαν με τον βουλγαρικό στρατό! Είναι αδιανόητο ότι σχεδόν έναν αιώνα μετά αναγνωρίστηκαν ως “Μακεδόνες” παραχαράσσοντας την Ιστορία! Αξίζει να αναφερθούν δύο μαρτυρίες Άγγλων διπλωματών στην περιοχή. Ο πρόξενος στα Σκόπια Raphael A. Fontana ανέφερε σε έκθεσή του (ένα μήνα πριν τα γεγονότα του Ίλιντεν) ότι προετοιμάζεται μια γενική εξέγερση των Βουλγάρων με στόχο «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες», που αναμφίβολα σημαίνει «Η Μακεδονία στους Βουλγάρους»! Ο πρόξενος στο Μοναστήρι Τζέημς Μακ Γκρέγκορ κατέγραψε ότι οι Έλληνες που συμμετείχαν στην εξέγερση, είτε ελληνόφωνοι, είτε σλαβόφωνοι, είτε βλαχόφωνοι, διατήρησαν αλώβητη την ελληνική συνείδησή τους. Η θυσία των Μακεδονομάχων δεν πήγε χαμένη και απομάκρυνε προσωρινά τον κίνδυνο για τη Μακεδονία να φύγει μεν από τον ζυγό των Οθωμανών, αλλά να καταστεί επαρχία της Μεγάλης Βουλγαρίας. Οι Ελληνικοί πληθυσμοί απέκτησαν δύναμη και ανέκτησαν το θάρρος τους. Ο Μακεδονικός Αγώνας έληξε το 1908 με την υποτιθέμενη φιλελευθεροποίηση του Οθωμανικού κράτους και την επικράτηση των Νεότουρκων, οι οποίοι αρχικά φάνηκαν να καταβάλλουν προσπάθειες εκσυγχρονισμού και εκδημοκρατισμού της Αυτοκρατορίας και συγχρόνως απέτρεψαν με αυστηρότητα το αντάρτικο μεταξύ Βουλγάρων και Ελλήνων. Οι δύο τελευταίοι σε 4 χρόνια θα συμμαχήσουν (μαζί με τους Σέρβους και Μαυροβούνιους) κατά των Τούρκων στην έναρξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου μέχρι να ξαναγίνουν εχθροί λίγους μήνες μετά (Β’ Βαλκανικός Πόλεμος)! Με το κίνημα των Νεότουρκων, λοιπόν, παύει και επίσημα ο Μακεδονικός Αγώνας και αναστέλλεται κάθε εμπόλεμη δραστηριότητα. Στις 11 Ιουλίου 1908 γίνεται η κατάθεση των όπλων και οι Μακεδονομάχοι γυρίζουν πίσω στις οικογένειές τους. Το 1912 ο Ελληνικός Στρατός θα επιστρέψει και πάλι στη Μακεδονία, όπου και θα την απελευθερώσει με τους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους!

Λειβαδίτης Κωνσταντίνος