(H Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου).
Το εκκλησιαστικό σχίσμα της Εξαρχίας του 1870 δεν αρκούσε για να προσεγγίσει τους πληθυσμούς ρευστής συνείδησης. Η ζημιά όμως είχε ήδη γίνει, διότι όσοι ενσωματώθηκαν στην Εξαρχία, εκτός από Εκκλησία, είχαν πλέον και ένα κράτος στο οποίο προσέβλεπαν, αυτό της Βουλγαρίας. Έτσι, το 1878 η νίκη του Ρωσικού στρατού έναντι των Οθωμανών δημιούργησε το Βουλγαρικό κράτος με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Η Συνθήκη υπογράφτηκε στις 3 Μαρτίου 1878 στο προάστιο Άγιος Στέφανος της Κωνσταντινούπολης, εξ ου και το όνομά της, από τους πληρεξούσιους των Αυτοκρατόρων (Τσάρου Αλεξάνδρου Β΄ και Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄) πρέσβεων Νικολάι Ιγνάτιεφ και Αλεξάντερ Νελίντοφ εκ μέρους της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και Υπουργό Εξωτερικών Σαφβέτ Πασά και πρέσβη στη Γερμανία Σαντουλάχ Μπέη εκ μέρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η διμερής συμφωνία παραχωρούσε στη νεοσύστατη Βουλγαρία όλα τα εδάφη της σημερινής βόρειας Ελλάδος (Μακεδονίας και Δυτικής Θράκης), μεγάλο κομμάτι της Ηπείρου (στην Ελλάδα) και κομμάτι της Βορείου Ηπείρου (στη σημερινή Αλβανία), καθώς και όλη σχεδόν την περιοχή του Σκοπιανού κρατιδίου. Όπως φαίνεται και στο χάρτη δημιουργήθηκε προς στιγμή η «Μεγάλη Βουλγαρία» στο σύνολο σχεδόν των Οθωμανικών κτήσεων στα Βαλκάνια! Οι Έλληνες αντέδρασαν σφοδρά και ζήτησαν την κατάργηση της συνθήκης και την Ένωση της Μακεδονίας με την Ελλάδα! Τότε ουσιαστικά ξεκίνησε ο Μακεδονικός Αγώνας, δηλαδή ο αγώνας να διατηρηθεί η ελληνική ταυτότητα της Μακεδονίας. Οι κάτοικοί της επαναστάτησαν, αρνούμενοι να δεχτούν το αποτέλεσμα ενός Ρωσοτουρκικού πολέμου, σε άλλη περιοχή (Πλέβεν της βόρειας Βουλγαρίας), που υποχρέωσε τους ηττημένους Οθωμανούς να υπογράψουν. Με την εξέγερση αυτή απέδειξαν ότι ούτε «εθνικά Μακεδόνες» υπήρχαν, ούτε καν Βούλγαροι εκείνη την εποχή στην Μακεδονία. Έτσι, η Μακεδονία παρέμεινε στους Οθωμανούς (με νέα συνθήκη στο Βερολίνο λίγους μήνες μετά), για να απελευθερωθεί τριανταπέντε χρόνια αργότερα από τον ελληνικό στρατό.

Λειβαδίτης Κωνσταντίνος